20 czerwca 2025
Nie każdy przypadek kończy się leczeniem – i nie zawsze to pacjent rezygnuje. W praktyce stomatologicznej istnieją sytuacje, w których lekarz dentysta, kierując się przepisami prawa i zasadami etyki zawodowej, może odstąpić od udzielenia świadczenia. Co to dokładnie oznacza, kiedy to możliwe i jakie prawa ma pacjent w takiej sytuacji?
Czy lekarz dentysta może odmówić leczenia pacjenta?
Prawo do odmowy leczenia przez lekarza dentystę jest poddane prawnym regulacjom, zarówno przez ustawę o zawodzie lekarza i lekarza dentysty, jak też przez Kodeks Etyki Lekarskiej.
Niewątpliwie pacjent ma konstytucyjne prawo do ochrony zdrowia i uzyskania świadczeń zdrowotnych, ale lekarz dentysta nie zawsze ma obowiązek ich udzielania w ściśle określonych sytuacjach. Istnieją bowiem okoliczności, w których lekarz odmawia leczenia, zachowując przy tym pełną zgodność z przepisami prawa i zasadami etyki zawodowej.
Dotyczy to również sytuacji, w których konieczne jest wzięcie pod uwagę rodziny pacjenta, etapu leczenia pacjenta, a także ryzyka, że zachodzi przypadek niecierpiący zwłoki.
W szczególnie uzasadnionych wypadkach lekarz może odmówić leczenia, o ile spełnione zostaną określone wymogi prawne.
Odmowa leczenia a prawo pacjenta do pomocy lekarskiej
Zgodnie z przepisami, lekarz może odmówić leczenia pacjenta w szczególnie uzasadnionych przypadkach, o ile nie zachodzi stan nagłego zagrożenia życia lub zdrowia.
W takim przypadku obowiązuje obowiązek udzielania świadczeń zdrowotnych i jest to kwestia niezależna od statusu ubezpieczeniowego pacjenta, rodzaju zatrudnienia lekarza czy formy wykonywania zawodu.
W jakich sytuacjach lekarz dentysta może odmówić leczenia?
Pacjent zgłaszając się do specjalisty liczy na otrzymanie należytej pomocy lekarskiej i jest to w pełni zrozumiałe, natomiast w ustawowo określonych sytuacjach może okazać się niemożliwym przeprowadzenie odpowiednich czynności. Kiedy tak się dzieje?
| Przyczyna odmowy | Opis |
| Zachowanie pacjenta | Agresywne lub natarczywe zachowanie. Ubliżanie lekarzowi. Uporczywe niestosowanie się do zaleceń lekarza, które niweczy proces leczenia lub wprost uniemożliwia jego przeprowadzenie. |
| Stan zdrowia lekarza | Stan skrajnego zmęczenia, który uniemożliwia bezpieczne udzielenie świadczenia. |
| Brak odpowiednich kompetencji lub sprzętu | Brak sprzętu medycznego koniecznego do udzielenia świadczenia. Brak określonej specjalizacji do wykonania danego świadczenia. |
| Szczególna relacja z pacjentem | Szczególny stosunek emocjonalny lekarza do pacjenta. |
| Klauzula sumienia | Lekarz może powstrzymać się od udzielenia świadczenia, jeżeli jest ono niezgodne z jego sumieniem. |
| Wymogi organizacyjne | W przypadku lekarzy wykonujących zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby, odmowa leczenia (lub jego kontynuacji) jest możliwa, gdy istnieją „ważne powody” oraz po uzyskaniu zgody przełożonego. |
Sytuacje te nie zdarzają się często, ale jeśli występują, to muszą być uzasadnione prawnie, zgodnie z zapisami ustawowymi.
Odmowy leczenia a prywatne gabinety stomatologiczne
W prywatnych gabinetach stomatologicznych, dentysta może odmówić leczenia w większym zakresie niż w publicznych jednostkach, ale i tu obowiązują określone wymogi. Jakie?
Odmowy leczenia nie mogą mieć charakteru dyskryminacyjnego i powinny być odpowiednio udokumentowane oraz uzasadnione.
Ponadto lekarz powinien poinformować pacjenta (jego przedstawiciela ustawowego bądź opiekuna faktycznego) o tym, z jakiego powodu została podjęta decyzja o odmowie leczenia, wskazując jednocześnie powodach realne możliwości uzyskania świadczenia u innego lekarza lub w innym podmiocie leczniczym.
Odmowa leczenia przez dentystę – co warto wiedzieć jako pacjent?
Odmowa leczenia to obopólne dobro, bo najważniejsze jest bezpieczeństwo przebiegu leczenia chorego. W sytuacji, gdy istnieje ryzyko, że świadczenie zdrowotne będzie zakłócone przez istotne czynniki, odmowa wykonania zabiegu pozwala uniknąć przykrych konsekwencji, do których mogłoby dojść. Dotyczy to zwłaszcza pacjentów agresywnych, którzy z różnych przyczyn (także psychiatrycznych) nie są w stanie uczestniczyć w konsultacji bez odpowiedniej farmakoterapii.
W każdym przypadku odmowa musi zostać zapisana w dokumentacji medycznej pacjenta, wraz z podaniem przyczyny. W przypadku odstąpienia od leczenia, lekarz zobowiązany jest do odpowiedniej adnotacji.
Ponadto, powołujący się na klauzulę sumienia należy uzasadnić decyzję, wskazać realne możliwości uzyskania świadczenia.
Odmowa nie może dotyczyć przypadków niecierpiących zwłoki, takich jak ciężkie uszkodzenie ciała, niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężki rozstrój zdrowia. W myśl zasadzie „Po pierwsze nie szkodzić”.
Ostateczna decyzja lekarza powinna być poparta wnikliwą oceną ogólnego stanu zdrowia pacjenta, zebranym wywiadem oraz badaniem, które pozwala określić, czy udzielenie pomocy pacjentowi może być zaniechane bez naruszenia prawa pacjenta do opieki zdrowotnej.
Oczywistym jest, że w sytuacji odmowy pacjent może zwrócić się o pomoc do Rzecznika Praw Pacjenta w przypadku wątpliwości co do zasadności decyzji lekarza.
To często także rezultat ograniczeń kompetencyjnych wynikających z ustawy o zawodach lekarza, formy wykonywania zawodu czy też zasad działalności leczniczej.
Warto jednak pamiętać, że odmowa świadczenia przez specjalistę nie jest wyrazem braku empatii czy złych intencji, lecz może wynikać z dbałości o bezpieczeństwo pacjenta.
